Kütüphanenin kapsamı
Bu sayfa uzun görünmek için hazırlanmış bir okuma listesi değildir.
Bir kaynak buraya, yayımlanmış bir MİZAN çalışmasında gerçekten kullanıldığında eklenir. Bibliyografik kayıt, bağlantı ve kullanım sınırı birlikte verilir. Kayıtlar Bahçedeki Ses, Bahçedeki Ağaç ve Güzel Sözler Diyarı çalışmalarında kullanılan kaynakları kapsar.
Kur’an
Âdem kıssası
Pasajlar: Bakara 2:35–39; A‘râf 7:19–25; Tâhâ 20:115–123.
Kullanım: Aldatılma, yasağa yaklaşma, insanın kendine zulmettiğini kabul etmesi, Allah’a yöneliş ve tevbenin kabulü.
Diyanet Kur’an PortalıGüzel söz ve istikamet pasajları
Pasajlar: Bakara 2:83; İsrâ 17:53; Haşr 59:19; Nisâ 4:135; Ra‘d 13:11; Zümer 39:53; Tahrîm 66:8; Hûd 11:112; Ahkâf 46:13–14.
Kullanım: Güzel söz, muhasebe, adalet, değişim, ümit, tevbe ve istikamet temaları. Modern psikoloji kuramlarının ayetlerden çıkarıldığı iddia edilmez.
Diyanet Kur’an PortalıSahih hadis
Sorumluluk ve istikamet rivayetleri
Kayıtlar: Sahîh el-Buhârî 7138 ve 6464–6465; Sahîh Müslim 38 ve 2822.
Kullanım: Sorumluluk, istikamet, zorluk ve az da olsa devamlı amel temaları. Rivayetler psikolojik model yerine kullanılmaz.
Buhârî 7138 · Buhârî 6464 · Buhârî 6465 · Müslim 38 · Müslim 2822Diğer birincil metinler
Tevrat / Tanah — Tekvin (Yaratılış) 3:1–13
Kullanım: “Neredesin?”, bahçede saklanma ve tarafların açıklamaları bu metinsel katmana aittir; Kur’an anlatısına aktarılmaz.
Metni karşılaştırKlasik eser
Ebû Hâmid el-Gazzâlî — Eyyühe’l-Veled
Kullanılan ilke: “Amelsiz ilim deliliktir; ilimsiz amel olmaz.”
العلم بلا عمل جنون، والعمل بغير علم لا يكون
Modern psikoloji
Kunda, Z. (1990)
The case for motivated reasoning. Psychological Bulletin, 108(3), 480–498.
Sınır: Gerekçelendirme süreçlerinin istenen sonuca göre taraflılaşmasını açıklar; tek tek kişilerin niyetini teşhis etmez.
DOIBandura, A. (1999)
Moral disengagement in the perpetration of inhumanities. Personality and Social Psychology Review, 3(3), 193–209.
Sınır: Sorumluluğu dağıtma veya yer değiştirme gibi mekanizmaları kavramsallaştırır; kişisel tanı aracı değildir.
DOIMiu ve arkadaşları (2022)
Emotion regulation as mediator between childhood adversity and psychopathology: A meta-analysis. Clinical Psychology Review, 93, 102141.
Sınır: İstatistiksel ilişkileri destekler; tek kişinin davranışına kesin neden atfetmez.
DOIPilkington, Bishop & Younan (2021)
Adverse childhood experiences and early maladaptive schemas in adulthood: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology & Psychotherapy, 28(3), 569–584.
Sınır: İlişkileri değerlendirir; kaderci veya kesin nedensel yorum taşımaz.
DOIJanovsky ve arkadaşları (2020)
The relationship between early maladaptive schemas and interpersonal problems: A meta-analytic review. Clinical Psychology & Psychotherapy, 27(3), 408–447.
Sınır: Şemalar ile kişilerarası sorunlar arasındaki ilişkiyi destekler; nedensellik kanıtını yeterli görmez.
DOIAmerican Psychological Association — kavram kayıtları
Incongruence ve cognitive dissonance theory sözlük maddeleri.
Sınır: Kavramları tanımlar; bir okurun kişiliği veya ruh sağlığı hakkında tanı koymaz.
Incongruence · Cognitive dissonanceAssociation for Contextual Behavioral Science — ACT
Değerler ve psikolojik esneklik hakkında kuramsal çerçeve.
Sınır: Bir terapi yaklaşımının kavramsal çerçevesidir; eserdeki manevî veya ahlâkî sonuçları tek başına ispatlamaz.
ACT kaynağıProchaska & DiClemente (1983); Prochaska & Velicer (1997)
Davranış değişiminin aşamaları üzerine temel çalışmalar.
Sınır: Model bütün kişisel veya manevî değişimleri açıklayan evrensel bir yasa olarak kullanılmaz.
1983 DOI · 1997 DOIU.S. Department of Veterans Affairs — National Center for PTSD
Trauma Reminders: Triggers.
Sınır: Travma hatırlatıcılarının bazı kişilerde tepkileri tetikleyebileceğini açıklar; her bugünkü tepkiyi geçmiş travmayla açıklamaz.
Kurumsal kaynakSosyal-duygusal öğrenme
CASEL çerçevesi
Öz-farkındalık, öz-yönetim, sosyal farkındalık, ilişki becerileri ve sorumlu karar verme alanları.
Sınır: Güzel Sözler Diyarı’nın onaylanmış veya tek başına kanıtlanmış bir eğitim programı olduğu anlamına gelmez.
CASEL FrameworkDurlak ve arkadaşları (2011)
The impact of enhancing students’ social and emotional learning: A meta-analysis of school-based universal interventions. Child Development, 82(1), 405–432.
Sınır: 213 okul temelli programın toplu sonuçlarını değerlendirir; bu çocuk hikâyesinin bağımsız bir müdahale olarak etkililiğini test etmez.
DOISon güncelleme: 22 Eylül 2026. Yeni yayınlarla birlikte bu kütüphane büyütülecek; bir kaynağın burada bulunması, tüm iddialarının MİZAN tarafından benimsendiği anlamına gelmez.
TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
Aşağıdaki 30 kaynak notu TERAZİ I’in birinci bölümünde kullanılmıştır. Künyeyi, kullanımını ve sınırını görmek için kaydı açabilirsiniz. Üstte de geçen kaynaklar burada bu bölümdeki kullanım bağlamıyla gösterilir.
T1 — Taberî — A‘râf 7:12
Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr et-Taberî, Câmi‘u’l-beyân, A‘râf 7:12 tefsiri.
Kullanım ve sınır: İblis’in yaratılış maddesinden üstünlük sonucu çıkarması açıklanır. Metindeki altı basamaklı çözümleme, tefsirden kelimesi kelimesine alıntı değil MİZAN’ın eğitimsel çözümlemesidir.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
T2 — İbn Âşûr — Hucurât 49:11–13
Muhammed et-Tâhir İbn Âşûr, et-Tahrîr ve’t-tenvîr, Hucurât 49:11–13; özellikle 49:13.
Kullanım ve sınır: Teâruf ve takvâ çerçevesi kullanılır. “Ölçü kayması” bizim editoryal adlandırmamızdır. Tefsir aktarımı ayetin lafzıyla eşitlenmez.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
T3 — Gazâlî — kibir ve ucub
Ebû Hâmid el-Gazâlî, İhyâü ulûmi’d-dîn, Kitâbü zemmi’l-kibr ve’l-ucub; “Beyânü’l-bâis ale’t-tekebbür” ve “Beyânü hakîkati’l-ucb ve’l-idlâl”.
Kullanım ve sınır: İçte kendini büyük görme ile dıştaki davranışın ayrımı ve ucubun kibirle ilişkisi, eserin kavramsal anlatımı olarak kullanılır. Eserdeki her rivayetin sahih olduğu ileri sürülmez. İhyâ metnini içeren Zebîdî şerhi için de aşağıdaki dijital metne bakılabilir; şerh ile asıl metin birbirinden ayrılmalıdır.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
T4 — Taberî — Yusuf 12:55
Taberî, Câmi‘u’l-beyân, Yusuf 12:55 tefsiri.
Kullanım ve sınır: Hafîz ve alîm nitelikleri görev ehliyeti bakımından ele alınır. Yusuf ile İblis’in ifadelerinin karşılaştırılması bu çalışmanın ahlâkî yorumudur.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
T5 — İbn Kayyim — ibâ ve istikbâr ayrımı
İbn Kayyim el-Cevziyye, Medâricü’s-sâlikîn, Tevbe menzili, “Tevbe edilen şeylerin cinsleri / büyük küfür türleri” faslı; ibâ ve istikbâr alt başlığı.
Kullanım ve sınır: İblis örneği, emri bilmemekten farklı olarak kibirle direnme bakımından açıklanır. Günlük savunmacılıktan hareketle bir kişinin imanı hakkında hüküm çıkarılamaz.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
T6 — Taberî — itiraf ve tevbe
Taberî, Câmi‘u’l-beyân, A‘râf 7:23 ve Bakara 2:37 tefsirleri.
Kullanım ve sınır: Âdem ile eşinin kendi nefislerine zulmettiklerini kabul ederek mağfiret istemesi ile tevbenin kabulü ele alınır. Kıssaların günah mahiyetleri birbirine eşitlenmez.
Kaynak bağlantısı 1 · Kaynak bağlantısı 2
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
T7 — Taberî — çoğunluk ve bağlam
Taberî, Câmi‘u’l-beyân, En‘âm 6:116 tefsiri.
Kullanım ve sınır: Tefsirde hitabın bağlamı ve zanla hükmetme ele alınır. Buradan her çoğunluğun yanlış veya her azınlığın doğru olduğu sonucu çıkarılmaz.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
T8 — Taberî — isimlerin öğretilmesi
Taberî, Câmi‘u’l-beyân, Bakara 2:31 tefsiri.
Kullanım ve sınır: İsimlerin öğretilmesi anlatılır. Duygu adlandırma tekniği ayetin doğrudan tefsiri değildir; metindeki geçiş, işlev benzerliğinden hareket eden sınırlı bir tedebbürdür.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
H1 — Kibir ölçüsü
Sahîh Müslim, Îmân, 91a.
Kullanım ve sınır: Hakkı reddetme ve insanları küçümseme; güzel giyinme tek başına kibir sayılmaz.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
H2 — Tevazu
Sahîh Müslim, Birr ve Sıla, 2588.
Kullanım ve sınır: Allah için tevazu gösterenin yükseltilmesi.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
H3 — Güç, gayret ve yardım isteme
Sahîh Müslim, Kader, 2664.
Kullanım ve sınır: Güçlü mümin, her iki tarafta hayır, faydalıya gayret ve Allah’tan yardım. Bir psikiyatrik belirtiyi ahlâkî kusur saymak için kullanılmaz.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
H4 — Fıtrat
Sahîh Müslim, Kader, 2658b.
Kullanım ve sınır: Fıtrat ve ebeveyn etkisi; Ebû Hüreyre’nin Rûm 30:30 atfı. Bu hadis şema terapi modelini doğrulayan bir klinik araştırma değildir.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
H5 — Hayır söylemek
Sahîh el-Buhârî, Edeb, 6018.
Kullanım ve sınır: Hayır söyleme veya susma ölçüsü.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
H6 — Güzel söz
Sahîh el-Buhârî, Cihâd ve Siyer, 2989.
Kullanım ve sınır: Güzel sözün sadaka oluşu, hadisten kısa anlam aktarımı.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
H7 — Öfke anında güç
Sahîh el-Buhârî, Edeb, 6114.
Kullanım ve sınır: Gücün, öfke sırasında kendisine hâkim olmak yönü.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
H8 — İbrahim’in vefatında hüzün
Sahîh el-Buhârî, Cenâiz, 1303.
Kullanım ve sınır: Gözyaşı ve hüznün varlığı ile söze ve davranışa yansıyan tutum ayrılır.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
P1 — Sosyal karşılaştırma
Lindner, M., Rudorf, S., Birg, R., Falk, A., Weber, B., & Fliessbach, K. (2015). Neural patterns underlying social comparisons of personal performance. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 10(4), 569–576. DOI: 10.1093/scan/nsu087.
Kullanım ve sınır: Özgün deneysel/nörogörüntüleme araştırması. Performans karşılaştırmasına ilişkindir; kişinin ahlâkî veya toplam insanî değerini ölçmez. Çevrimiçi ilk yayın 2014; cilt/sayı yılı 2015’tir.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
P2 — Entelektüel tevazu
Porter, T., Elnakouri, A., Meyers, E. A., Shibayama, T., Jayawickreme, E., & Grossmann, I. (2022). Predictors and consequences of intellectual humility. Nature Reviews Psychology, 1, 524–536. DOI: 10.1038/s44159-022-00081-9.
Kullanım ve sınır: Araştırma derlemesi. Bilginin sınırlı ve yanılabilir olduğunun fark edilmesine odaklanır; İslam’daki tevazu kavramıyla özdeş değildir.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
P3 — Güdülenmiş akıl yürütme
Kunda, Z. (1990). The case for motivated reasoning. Psychological Bulletin, 108(3), 480–498. DOI: 10.1037/0033-2909.108.3.480.
Kullanım ve sınır: Kuramsal ve deneysel literatür sentezi. Arzu edilen sonuca ulaşma motivasyonunun gerekçe ve bilgi değerlendirmeyi etkileyebilmesi ele alınır; herkesin her zaman kötü niyetle düşündüğü anlamına gelmez.
Kaynak bağlantısı 1 · Kaynak bağlantısı 2
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
P4 — Güdülenmiş açıklama
Patterson, R., Operskalski, J. T., & Barbey, A. K. (2015). Motivated explanation. Frontiers in Human Neuroscience, 9, 559. DOI: 10.3389/fnhum.2015.00559.
Kullanım ve sınır: Kuramsal perspektif yazısı. Metindeki gerekçelendirme tartışmasına arka plan sağlar. V4’teki “Lombrozo (2015)” künye eşleştirmesi bu makale için doğru değildi; burada gerçek makale künyesi verilmiştir.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
P5 — Bilişsel uyumsuzluk
Festinger, L., & Carlsmith, J. M. (1959). Cognitive consequences of forced compliance. Journal of Abnormal and Social Psychology, 58(2), 203–210. DOI: 10.1037/h0041593.
Kullanım ve sınır: Klasik deneysel çalışma. Çelişen tutum ve davranışların bazı koşullarda tutum değişikliğine yol açabilmesini inceler. Metindeki iki yol karşılaştırması öğretici bir sadeleştirmedir; bütün tepkilerin eksiksiz sınıflandırması değildir.
Kaynak bağlantısı 1 · Kaynak bağlantısı 2
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
P6 — Şema yaklaşımı
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A Practitioner’s Guide. Guilford Press.
Kullanım ve sınır: Modelin temel meslekî eseridir; bir etkinlik meta-analizi değildir. Erken uyumsuz şemalar, mizaç ve yaşantı ilişkisi kuramsal çerçeve olarak kullanılır. Tek davranıştan tanı veya kesin çocukluk nedeni çıkarılmaz.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
P7 — Koşullu özdeğer
Crocker, J., & Wolfe, C. T. (2001). Contingencies of self-worth. Psychological Review, 108(3), 593–623. DOI: 10.1037/0033-295X.108.3.593.
Kullanım ve sınır: Kuramsal model/literatür sentezi. Özdeğerin belirli başarı ve kabul alanlarına bağlanmasını ele alır. İnsanların her eleştirisi zararlı veya bütün sosyal etkiler olumsuz diye genellenmez.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
P8 — Duygu adlandırma: okul öncesi örneklem
Zhu, C., Ip, K. I., Liu, Z., & Yan, N. (2026). Labeling it makes you feel better: The role of affect labeling on emotion regulation among Chinese preschoolers. Child Development, 97(2), 451–464. DOI: 10.1093/chidev/aacaf033.
Kullanım ve sınır: Çinli okul öncesi çocuklarla ilişki ve günlük ölçümlerine dayanan araştırma. Yetişkinlerin tamamına veya her bağlama taşınamaz; adlandırmanın tek başına tedavi olduğunu kanıtlamaz.
Kaynak bağlantısı 1 · Kaynak bağlantısı 2
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
P9 — Duygu adlandırma: karşı bulgu
Ariely, Y., Mokady, A., Reggev, N., & Anholt, G. E. (2026). Affect Labeling and Reappraisal as an Emotion Regulation Strategy. Affective Science, 7, 282–292. DOI: 10.1007/s42761-026-00362-z.
Kullanım ve sınır: İki deneyde toplam 226 katılımcı. Duygu adlandırma, izleyen yeniden değerlendirmenin etkisini azaltmıştır; gecikmeli yarar beklentisi desteklenmemiştir. Adlandırmanın etkisi yöntem, zamanlama ve bağlama göre değerlendirilmelidir.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
P10 — İç konuşma
Brinthaupt, T. M., & Morin, A. (2023). Self-talk: Research challenges and opportunities. Frontiers in Psychology, 14, 1210960. DOI: 10.3389/fpsyg.2023.1210960.
Kullanım ve sınır: Alanı ve araştırma sorunlarını tartışan derleme. İç konuşmanın çeşitliliği ve ölçüm güçlükleri dikkate alınır. İç konuşma, bütün duygu ve davranışların tek nedeni olarak sunulmaz.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
P11 — BDT’de düşünceyi değerlendirme
Beck, J. S. (2020). Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond (3. baskı). Guilford Press.
Kullanım ve sınır: Model/uygulama temel eseri. Düşünce ile olayın ayrılması ve kanıtın sorgulanması kavramsal çerçeve olarak kullanılmıştır. Buradaki kısa muhasebe soruları bir terapi protokolü değildir.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
P12 — Öfke ve duygu düzenleme
Pop, G. V., Nechita, D.-M., Miu, A. C., & Szentágotai-Tătar, A. (2025). Anger and emotion regulation strategies: a meta-analysis. Scientific Reports, 15, 6931. DOI: 10.1038/s41598-025-91646-0.
Kullanım ve sınır: 81 çalışma, çoğunlukla yetişkinlerde kesitsel ilişkiler. Heterojenlik ve yöntem kalitesi kısıtları vardır. Bir stratejinin öfkeyi kesin olarak artırdığı/azalttığı veya her kişiye aynı önerinin uygun olduğu sonucu çıkarılmaz.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
Y1 — MİZAN uygulamalarının sınırı
MİZAN editoryal açıklaması; V4’teki gündelik muhasebe ve vaka dili esas alınmıştır.
Kullanım ve sınır: “Toksik utanç” bu metinde kişiliğin tamamını değersiz sayan ağır utancı anlatır; tanı adı olarak kullanılmaz. 3/10 ve 8/10 örnekleri öznel anlatım sayılarıdır. Dur–adını koy–hükmü ertele ve diğer sorular klinik olarak doğrulanmış ayrı bir MİZAN tedavisi değildir. Şiddet, tehdit veya acil risk varsa önce güvenlik ve uygun yardım gelir. Ruhsal belirti, kendiliğinden inanç veya ahlâk kusuru sayılmaz.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer
QSON — Sonraki kıssadaki adlandırma
Kur’an, Mâide 5:27–31.
Kullanım ve sınır: Kur’an iki kardeşi Âdem’in iki oğlu olarak anar; Hâbil ve Kâbil adları İslam geleneğindeki yaygın adlandırmadır. Sonraki bölümün girişindeki ayrım buna göre açıklanmıştır.
Kullanıldığı çalışma: TERAZİ I — Terazinin İlk Kırıldığı Yer